Wpływ stresu na przebieg choroby nowotworowej. Dlaczego wsparcie psychoonkologa jest tak ważne?

Życie pacjenta, który nagle słyszy diagnozę nowotworu od tego momentu dzieli się na czas „przed” i „po”. Jest to niezwykle silne doświadczenie, które oddziałuje na cały system emocjonalny, rodzinny i społeczny. Pojawia się lęk o życie, niepewność co do przyszłości, bezradność wobec leczenia i trudnych decyzji medycznych. W tym momencie pojawia się ważna rola psychoonkologa, specjalisty, który pomaga pacjentowi zrozumieć i oswoić emocje, odzyskać poczucie wpływu oraz wspiera proces zdrowienia holistycznie – zarówno na poziomie psychicznym i fizjologicznym. W tym artykule dowiesz się:

• jak stres działa na organizm w czasie choroby nowotworowej?
• czym jest psychoneuroimmunologia?
• Jaki jest wpływ stresu na leczenie onkologiczne?
• dlaczego wsparcie psychoonkologa jest tak istotne?

W sytuacji choroby onkologicznej stres jest czymś naturalnym, ponieważ jest to reakcja organizmu na zagrożenie. Jednak kiedy staje się przewlekły i nasilony, może negatywnie wpłynąć na funkcjonowanie układu odpornościowego, procesy regeneracyjne, a nawet sam przebieg terapii. Dlatego coraz częściej mówi się o tym, że wsparcie psychologiczne to integralna część leczenia onkologicznego.

Czym jest stres i jak działa na organizm?

Zacznijmy od poznania podstawowych mechanizmów działania stresu i jego wpływu na działanie organizmu. Stres jest fizjologiczną reakcją organizmu na sytuację wymagającą adaptacji lub obrony. Krótkotrwały stres może być korzystny, ponieważ mobilizuje, podnosi poziom energii, zwiększa koncentrację. Jednak problem pojawia się wówczas, gdy stres jest długotrwały, a organizm nie ma szansy na regenerację. Wtedy do głosu dochodzi kortyzol, czyli główny hormon stresu produkowany przez nadnercza. W krótkim czasie pomaga przetrwać trudną sytuację, ale w dłuższym okresie może osłabiać odporność, zaburzać gospodarkę hormonalną, wpływać negatywnie na sen i metabolizm, zwiększać stany zapalne, a także obniżać zdolność koncentracji.

Psychoneuroimmunologia – pomiędzy psychiką a ciałem

Jeszcze kilkadziesiąt lat temu królował pogląd, że emocje i organizm nie wpływają na siebie wzajemnie. Aktualnie wiemy, że jest inaczej, a te dwa światy są ściśle połączone ze sobą poprzez układ nerwowy, hormonalny i immunologiczny. Tym zagadnieniem zajmuje się nauka zwana psychoneuroimmunologią, która bada, jak emocje i stres wpływają na odporność i zdrowie somatyczne. Coraz częściej wśród skutków chronicznego stresu wymienia się:

• osłabienie układu immunologicznego,
• podatność na infekcje i stany zapalne,
• problemy trawienne, choroby układu pokarmowego,
• zaburzenia metabolizmu – ryzyko insulinooporności i cukrzycy typu 2,
• wolniejszą regenerację tkanek i ran.

W kontekście pacjentów onkologicznych oznacza to, że stres może pośrednio wpływać na przebieg choroby, a w szczególności tempo rekonwalescencji.

Jak stres wpływa na przebieg leczenia onkologicznego?

Jak wpływ stresu na organizm przekłada się na pacjentów z chorobami nowotworowymi? W praktyce klinicznej obserwuje się, że pacjenci onkologiczni z wysokim poziomem stresu częściej:

• gorzej tolerują leczenie – chemioterapię i radioterapię,
• częściej doświadczają skutków ubocznych leczenia,
• mają problemy z przestrzeganiem zaleceń lekarskich,
• znacznie częściej rezygnują z leczenia lub je opóźniają,
• rzadziej korzystają z dostępnych form wsparcia medycznego i społecznego.

Nie mamy tu na myli tego, że stres jest przyczyną nowotworów, ale należy zrozumieć, że utrudnia on organizmowi i psychice wspólną walkę o zdrowie. Wysokie napięcie emocjonalne może również prowadzić do izolacji społecznej. Tymczasem brak wsparcia ze strony bliskich jest jedną z najczęstszych przyczyn spadku motywacji i pogorszenia jakości życia.

Wsparcie psychoonkologa – istotny element terapii

Psychoonkolog to psycholog lub psychoterapeuta, który specjalizuje się w pracy z osobami chorującymi na nowotwór, a także z ich bliskimi. Nie zastępuje on leczenia medycznego, ale pomaga odnaleźć równowagę emocjonalną i zmniejszyć stres, co może być dużym wsparciem dla leczenia farmakologiczngo

Nad czym najczęściej pracuje się podczas terapii psychoonkologicznej? Zakres pracy psychoonkologa obejmuje m.in.:

• redukcję stresu oraz lęku – poprzez techniki relaksacyjne, trening oddechu, mindfulness, terapię poznawczo-behawioralną i inne metody,
• pracę z emocjami – akceptację złości, smutku, lęku, żalu,
• pomoc w komunikacji z personelem medycznym – jak rozmawiać z lekarzem, jak zadawać pytania, jak rozumieć diagnozę, wyniki badań,
• wsparcie w relacjach rodzinnych – jak mówić bliskim o chorobie,

Psychoonkolog może także przygotować pacjenta do kolejnych etapów leczenia, jak i na sytuację remisji. W czasie terapii warto przepracować lęk przed nawrotem choroby, który występuje u bardzo wielu pacjentów. W efekcie terapia psychonkologiczna może przynieść subiektywną poprawę samopoczucia chorego, a także poprawić działanie podstawowych procesów fizjologicznych – choćby takich jak apetyt, czy sen.

Wsparcie dla bliskich ze strony psychoonkologa

Pamiętajmy, że choroba nowotworowa dotyka nie tylko pacjenta, ale całej jego rodziny.
Bliscy stają się często opiekunami, wsparciem emocjonalnym, a jednocześnie sami narażeni są na ogromny stres. Zauważa się, że rodziny, korzystające z pomocy psychoonkologa, lepiej adaptują się do choroby i rzadziej doświadczają kryzysów emocjonalnych po jej zakończeniu. Psychoonkolog pomaga bliskim pacjenta lepiej zrozumieć jego emocje, poradzić sobie z częstym poczuciem bezradności, a także wspiera w zapobieganiu wypalenia w roli opiekuna.

Powrót do życia po leczeniu onkologicznym – nowy etap, nowe wyzwania

Często stres wcale nie znika wraz z zakończeniem leczenia nowotworu. Pacjenci onkologicznie doświadczają lęku prze nawrotem choroby nowotworowej, a niepokój może wzbudzać każda wizyta kontrolna, badania, czy niepokojące objawy. Psychoonkolog pomaga w poradzeniu sobie w odnalezieniu się w „nowej rzeczywistości po chorobie” – odbudowie relacji społecznych, zawodowych, planowaniu przyszłości, przepracowania lęku.

Należy pamiętać, że stres w chorobie jest czymś naturalnym – jednak nie pozwólmy mu przejąć kontroli nad naszym życiem i zdrowiem. Pomoc psychoonkologa daje możliwość życia mimo lęku, wzmocnienie psychiczne, które pozwala przejść przez leczenie, jak przez proces, a nie walkę.